Złożenie wniosku egzekucyjnego przeciwko zmarłemu dłużnikowi może stanowić oczywiście niecelowe wszczęcie postępowania. Sąd Najwyższy powiązał ten problem z oceną opłaty na podstawie art. 30 ustawy o kosztach komorniczych.
Pytanie o koszty po śmierci dłużnika
Sąd Rejonowy w Przasnyszu zwrócił się do Sądu Najwyższego z pytaniem dotyczącym opłaty egzekucyjnej, gdy wierzyciel składa wniosek po śmierci dłużnika. Chodziło o konsekwencje skierowania postępowania przeciwko osobie, która już nie żyje. Zagadnienie nie sprowadzało się do poprawnego wpisania nazwiska w formularzu. Dotyczyło tego, czy okoliczności wszczęcia postępowania uzasadniają zastosowanie szczególnej podstawy obciążenia wierzyciela kosztami, wskazanej w ustawie o kosztach komorniczych.
Znaczenie słowa „może” w uchwale
W uchwale z 5 kwietnia 2024 roku SN stwierdził, że złożenie takiego wniosku może stanowić oczywiście niecelowe wszczęcie egzekucji w rozumieniu art. 30 ustawy. Rozstrzygnięcie nie uzasadnia więc mechanicznego wniosku, że każda sytuacja związana ze śmiercią dłużnika prowadzi do identycznej opłaty. Trzeba ustalić chronologię i okoliczności konkretnej sprawy. Nie należy także utożsamiać zgonu przed złożeniem wniosku ze śmiercią, która nastąpiła już podczas prawidłowo wszczętego postępowania.
Odrębne pytanie o spadkobierców i tytuł
Uchwała nie stanowi gotowej instrukcji prowadzenia egzekucji przeciwko spadkobiercom. Ustalenie następstwa prawnego, zakresu odpowiedzialności oraz właściwej podstawy wykonania wymaga odrębnej analizy. Wierzyciel nie powinien po prostu podmieniać nazwiska dłużnika w starym tytule albo we wniosku. Czytając postanowienie o kosztach, należy natomiast rozpoznać jego konkretną podstawę prawną i uzasadnienie. Przy ocenie dzisiejszego pisma trzeba sprawdzić również właściwe brzmienie ustawy oraz pouczenie dotyczące zaskarżenia. W szczególności należy oddzielić spór o opłatę od ustalania samego istnienia długu. Rozstrzygnięcie jednego z tych zagadnień nie daje automatycznej odpowiedzi na drugie.
Chronologia ważniejsza od ogólnej deklaracji
Zapisz datę śmierci, datę wniosku, źródło informacji o zgonie i moment, w którym tę informację uzyskano. Dołącz tytuł, dokumenty otrzymane od komornika oraz wcześniejszą korespondencję. Jeśli sprawą zajmowało się kilka osób, uporządkuj przekazanie informacji i poszczególne wersje dokumentów. Zachowaj dowody czynności podjętych przed złożeniem wniosku, bez dopisywania zdarzeń po fakcie. Prawnik powinien móc porównać rzeczywisty przebieg sprawy z uzasadnieniem obciążenia opłatą. Sama obecność dłużnika w dawnej umowie lub wyroku nie odpowiada na pytanie, przeciwko komu można obecnie skutecznie skierować egzekucję.
Źródło orzeczenia
- Sąd Najwyższy — zagadnienie prawne i uchwała III CZP 6/23
- Sąd Najwyższy — Biuletyn SN, kwiecień 2024, sentencja uchwały
Omówienie opublikowano 25 października 2026. Zapoznaj się z pełnym tekstem i późniejszym orzecznictwem przed wykorzystaniem argumentu.